Müze Adı: İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kulesi Anıt Müzesi
Bağlı Olduğu Birim: İstanbul Üniversitesi, Kurumsal İletişim Koordinatörlüğü
Özel Müze Onayı: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 23.07.2013 tarih ve 60960384.151.01.(34)-143803 sayılı müsteşarlık makamı onayı.
Denetleme İçin Bağlı Olduğu Müze: İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü
Müze Hakkında Bilgi
Tüm Orta Çağ kentlerinde olduğu gibi İstanbul’da da gözetleme, gemilere yol gösterme v.b. amaçlı kuleler bulunuyordu. Tarihi boyunca çok fazla yangın geçiren İstanbul’da, şehri yangınlara karşı korumak için ilk defa Damat İbrahim Paşa tarafından 1720 yılında Yeniçeri Ocağı bünyesinde Tulumbacılar Ocağı kurulmuştur.
1749’da çıkan Küçükpazar yangını sırasında yanan Ağakapısı Sarayı (bugünkü İstanbul Müftülüğü binasının ve İstanbul Üniversitesi Botanik Bahçesinin bulunduğu alan) onarılırken bahçesine ahşaptan “Yangın Köşkü” olarak adlandırılan bir kule yaptırılmıştır. Şehir gözetlendiği ve yangın görülen semtlere tulumbacıların gönderildiği bu kule çok defa yanmış ve yenilenmiştir.
1750’lerde İstanbul’da yangın gözetlemek için Beyazıt, Galata ve İcadiye’de üç yangın kulesi bulunmaktadır. 1756 yılındaki büyük Cibali Yangınında kule yeniden yanmış, yenisi yine ahşaptan yapılmıştır.
1826 yılında Yeniçeri Ocağı kaldırıldıktan sonra II. Mahmut’un emriyle eski saray (bugünkü İstanbul Üniversitesinin rektörlük binasının bulunduğu alan) Serasker Dairesi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Aynı dönemde bugün kulenin bulunduğu yere ahşap bir yangın kulesi (Harik Köşkü) inşa edilmiştir. Bu kule yanınca 1828 yılında Vezir Ağa Hüseyin Paşa tarafından Balyan ailesinden Senekerim Balyan’a yeniden kâgir olarak yaptırılmıştır.
Kulenin Beyazıt meydanına bakan doğu bölümünde Keçecizade İzzet Molla’nın manzum olan ve ünlü hattat Kazasker (Kadıasker) Mustafa İzzet tarafından yazılan Sultan II. Mahmut tuğralı kitabe bulunur.
Bu kitabede; “revzeni eflâktan (gökyüzünden) baktıkça zir-i pâyine (aşağıya). Kaldı kendi kaddine (boyuna) hayrette bu bâlâ bina. Dâr-ı mülkü itmesün bu kuleye muhtaç Hak-Ziynetçün etmiş olsun şâhı mülk aranba (bu yeni eserin şehre bir ziynet olması)” yazılıdır.
1849 yılında kulenin ilk şekli değiştirilmiş, bekçilerin bulunduğu bölümün üstündeki külah kaldırılmış, sekizgen planlı üç kat daha eklenmiştir. Bu tadilat sırasında yangın kulesi işlevini Süleymaniye Cami’nin üç şerefeli minarelerinden biri görmüştür.
1884 depreminde oldukça hasar gören kule 1889 yılında aslına uygun esaslı bir onarım geçirmiş ve en tepeye bayrak direği eklenmiştir. 1909 yılının aralık ayında kuleye yıldırım isabet etmiş ve paratoner hasar görmüştür.
Kule, Cumhuriyet’in ilanına kadar, yani 1923 yılına kadar, faaliyetini sürdürmüştür. Aradan geçen yıllarda yapı sadece hava tahminlerinin ilanı için kullanılmıştır. Anıt, 1997 ve 2010 yıllarında iki kez tadilat görmüştür. 2010 yılındaki tadilat, İstanbul 2010 Kültür Başkenti projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kulesi Anıt Müzesi olarak özel müze statüsü almıştır. Bugün bina günlük hava tahminleri (sarı ışık sis, kırmızı ışık kar, yeşil ışık yağmur ve mavi ışık açık hava) ve turistik ziyaretler için kullanılır.
Kulenin Mimarisi
Beyazıt Yangın Kulesi, köşeleri pahlı kare kaide üzerinde dört katlı olarak yükselir. Kule, yukarıdan aşağıya doğru “Sancak Katı” (bayrak bulunurdu), “Sepet Katı” (yangın bölgesine doğru sepet sarkıtılırdı), “İşaret Katı” (yangın durumunda memurlar buradan işaret verirdi) ve “Nöbet Katı” (yangın gözetleme memurlarının bulunduğu kat) olmak üzere dört bölümden oluşur. Yüksekliği 118 m. olan kulenin, bugün nöbet katına kadar 180, buradan üste kadar 76 olmak üzere toplam 256 ahşap basamağı vardır. Kulenin tek giriş kapısı kuzeyde bulunur.
Nöbet katı, bugün Seyir katı, yuvarlak kemerli dikdörtgen oniki pencere ile aydınlanır. Seyir için hayli yüksek olan bu pencerelerin arasında geometrik ve bitkisel bezemeler, tavanda ise manzara resimleri bulunur.
Kalem işi tekniğinde, siyah, beyaz ve gri tonlarıyla yapılan resim 1997 yılında yapılan restorasyonda sıvaların altından çıkarılmıştır. Resim kuşağındaki doğa manzarası içine köşkler, kasırlar, köprüler, çeşmeler serpiştirilmiştir. Ancak bu manzara şeridinde en şaşırtıcı öge yangın kulesinin bizzat kendisinin resmedilmesidir. Kulenin spiral merdivenlerinden bu kata tırmandığınızda eğer gözünüz resim kuşağına takılırsa göreceğiniz ilk şey tepesinde kulenin gönderine kırmızı sancak çekilmiş kendi resmidir. Ne zaman eklendi bilinmiyor. Ahşap basamakları çevreleyen dairenin pencerelere bakan kısmı sekiz yuvarlak kemerli nişle hareketlendirilmiştir.
Nasıl Kullanıldı
Yangın/duman kulelerden görülmüşse gündüz bir kırmızı/sarı bayrak veya iki yana sepet asılırdı. Yangın gece olursa kırmızı bir fener ve maytap yakılarak İcadiye Kulesi’ne bildirilir, oradan top atılarak bütün İstanbul’a duyurulurdu. Bu amaçla kulelerden davul/kös çalındığı dönemler de olmuştur. Yangın duyurulduktan sonra seraskerlik binasının avlusunda bulunan Harîk Köşkü’nde yangını gözetlemeye memur, “köşklü” (önceleri dîdebân) adı verilen nöbetçi ulaklar durumu mahalle bekçileri ve tulumbacılara haber verirdi.
Yapıldığı dönemde de bugün de kent siluetinin önemli bir yapısıdır.
Web sitesi: http://muzeyum.istanbul.edu.tr/?page_id=6585
https://muzeyum.istanbul.edu.tr/tr/content/muzeler/beyazit-kulesi-anit-muzesi
Adres: İstanbul Üniversitesi Merkez Kampüsü Rektörlük Binası Yanı 34452 Beyazıt/Fatih-İstanbul
Telefon: 0 (212) 440 00 00 / 11942
E-posta: kurumsaliletisim@istanbul.edu.tr, muzeyum@istanbul.edu.tr
Ziyarete Açık Olduğu Günler: İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kulesi Anıt Müzesi, bakım onarım çalışmaları sebebiyle 27 Aralık 2026 tarihine kadar ziyarete kapalıdır.
Ziyarete Kapalı Olduğu Günler: Hafta sonları ve resmi tatillerde ziyarete kapalıdır.
Müze Giriş Ücreti: Ücretsizdir.
Kimler Ziyaret Edebilir: Müze herkese açıktır. Ancak kulenin fiziki koşulları nedeniyle, giriş ve çıkışlar tek kapıdan sağlandığı için tek seferde en fazla 10 kişi ziyaret edebilir.
Kimler Ziyaret Edemez: Kulenin fiziki koşulları nedeniyle;
Engelliler
12 yaşından küçükler
Hamileler
Kalp, tansiyon, yürüme güçlüğü vb. hastalıkları olanlar
Dar alan, yükseklik, karanlık gibi korkuları olanlar tarafından ziyareti uygun değildir.
Müzeye Ulaşım Bilgileri: Bağcılar-Kabataş tramvayı, Yenikapı-Hacıosman Metrosu ve Beyazıt yönündeki Belediye otobüsleri ile ulaşım sağlanabilir.
Müzeden Sorumlu Birim: Kurumsal İletişim Koordinatörlüğü ve MÜZEYUM
İletişim Koordinatörlüğü
Tel: 0 (212) 440 00 00/11942
Mail: kurumsaliletisim@istanbul.edu.tr
MÜZEYUM
Tel: 0 (212) 440 00 00/11854
Mail: muzeyum@istanbul.edu.tr